نگاهی تطبیقی به منش و کنش دو شخصیتِ: آشوکا و ضحاک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشکدۀ تمدّن و مطالعات جهان، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران

10.22103/jcl.2025.25318.3843

چکیده

ضحاک (اژی‌دَهاکَه/ آزی‌دَهاک) یکی از پیچیده‌ترین شخصیت‌ها در اسطوره‌های ایرانی و ادبیات حماسی فارسی است؛ چراکه او پیوسته نماد بدکاری و بدکیشی و بی‌دادگری بوده و می‌توان او را کسی پنداشت که بسیاری از خصوصیات بد شهریاران در تاریخ ایران یا در پیوند با فرهنگ ایران در او جای داده شده است. همین موضوع سبب شده تا داستان و شخصیت او لایه‌های گوناگونی از شخصیت‌های اساطیری و تاریخی را بپذیرد و ویژگی‌هایش با بسیاری از شخصیت‌های اساطیری و تاریخی مربوط به فرهنگ ایران تطابق یابد؛ از همین‌روی، پژوهندگان ضحاک را با کسانی سنجیده‌ و همسان یافته‌اند. در ادامۀ این سنجش‌ها، نگارنده همسانی‌های ضحاک با یکی از پادشاهان سلسلۀ مائوریا در هند یعنی آشوکا را پیش کشیده و به این نتیجه رسیده است که گویا این دو شخصیت، هر دو از سکاها هستند که در کشور هند استقرار می‌یابند؛ هر دو پدری راهب‌مسلک (مرداس و چاندرا گوپتا) دارند که حکومت او را تصرف می‌کنند و به آن پایان می‌دهند؛ هر دو به خون‌خواری و ناباکی آوازه دارند و البته با وجود ستمکاری، در نزد گروهی از مردم دارای محبوبیت‌اند؛ هر دو در زمان عدم حضور خود در کشور، جانشینانی (کندرو و کومار) بسیار مورد اطمینان دارند؛ هر دو آیینی هندی (بت‌پرستی/ بودیسم) را گسترش می‌دهند. آشوکا پس از ظلم بسیار طریق دین و یاری به مردم برمی‌گزیند. دربارۀ ضحاک این ویژگی را نمی‌بینیم؛ اما برادرزاده یا نوادۀ او یعنی کوش پیل‌دندان، چنین ویژگی‌ای دارد که شخصیت او را به آشوکا نزدیک می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Comparative Glance at the Demeanor and Deeds of Two Figures: Ashoka and Zahhak

نویسنده [English]

  • HamidReza Ardestani Rostami
Institute of Civilization and World Studies, Dez.c., Islamic Azad University, Dezful, Iran
چکیده [English]

Zahhak (Aži Dahāka / Azi Dahāk) is one of the most complex characters in Iranian mythology and Persian epic literature. He has consistently symbolized evil deeds, heresy, and tyranny, and may be seen as a figure onto whom many of the negative traits of monarchs in Iranian history or associated with Iranian cultural memory have been projected. This has made his story and character receptive to multiple layers of mythological and historical interpretation, and his traits have often aligned with various mytho-historical figures within Iranian tradition. Consequently, scholars have compared Zahhak with a number of other personalities and found meaningful parallels. Continuing this line of comparison, the author explores the similarities between Zahhak and one of the kings of the Maurya dynasty in India — Ashoka — and concludes that both figures may trace their origins to the Scythians who settled in India. Both have fathers with ascetic tendencies — Merdas and Chandragupta —whose rule they seize and bring to an end. Both are known for bloodthirstiness and fearlessness, and yet, despite their tyranny, they enjoy popularity among certain segments of the population. During their absences from their respective countries, each entrusts governance to loyal deputies: Kondrow and Kumar. Both also promote Indian religious traditions — idolatry in Zahhak’s case and Buddhism in Ashoka’s. Ashoka, after a period of intense cruelty, ultimately chooses a religious path and turns to helping the people. Zahhak, by contrast, shows no such transformation; however, his nephew or grandson — Kush-e Pīl-Dandān .........

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aži dahāka
  • Zahhak
  • Ashoka
  • India